Dyrektor Szkoły

Rok: 2010

Numer: 7

Od Redakcji

„Spragnieni słońca i relaksu” to temat przewodni lipcowego numeru „Dyrektora Szkoły”.
   Nie bez przyczyny jest taki temat – dyrektorom potrzebny jest wypoczynek, a wielu z Państwa dotknęła powódź i do licznych obowiązków doszły nowe. Aby ułatwić tym, którzy zostali dotknięci powodzią, docieranie do informacji, zamieszczamy zestawienie narzędzi prawnych, które mogą być przydatne w radzeniu sobie z problemami popowodziowymi oraz informację o wsparciu proponowanym przez wydawnictwo Wolters Kluwer i nasz miesięcznik.
   Numer lipcowy jak zwykle zawiera teksty służące ogólnej refleksji o rozwoju indywidualnym, o rozwoju szkoły i edukacji, o metodach, których efektywność we wprowadzaniu zmian warto przemyśleć, aby móc wykorzystywać je w uczeniu i działaniu szkolnych społeczności. Zamieszczamy również kolejne teksty, które pozwolą śledzić ważne debaty na tematy edukacyjne.
   Wyjątkowo zamieszczona w numerze lipcowym 10 lekcja Akademii Zarządzania podpowiada nam w jaki sposób radzić sobie ze stresem.
 
 
 
Drodzy Czytelnicy!

Wakacje? To nie oznacza wcale pełnego relaksu… Mają Państwo w czasie wakacji zwykle dużo zajęć, w tym roku dramatycznie dużo z powodu powodzi i jej skutków. Aby ułatwić tym spośród Państwa, którzy zostali dotknięci powodzią, docieranie do informacji, zamieszczamy zestawienie narzędzi prawnych, które mogą być przydatne w radzeniu sobie z problemami popowodziowymi oraz informację o wsparciu proponowanym przez wydawnictwo Wolters Kluwer i nasz miesięcznik. Ale jednak wakacje nastrajają optymistycznie, przynosząc nadzieję na wypoczynek. Wszystkich Państwa namawiamy na wygospodarowanie sobie czasu na relaks, wykorzystanie urlopu w sposób, który pozwoli zregenerować siły, uspokoić myśli, wyspać się, pobyć z najbliższymi i spokojnie pomyśleć o sprawach ważnych, na które na co dzień brakuje chwili, które odkładamy na później… W jaki sposób radzić sobie ze stresem, podpowiada lekcja Akademii Zarządzania, którą – wyjątkowo – zamieszczamy w numerze lipcowym. Namawia Państwa do wypoczynku, dostarczając wraz z tekstem o planowaniu urlopu wskazówek i argumentów przemawiających za koniecznością wypoczywania, czasem wbrew przekonaniu, że nie możemy sobie na to pozwolić… Możemy. Nie dość, że świat się nie zawali, to potem będzie łatwiej. Radzenie sobie ze stresem jest kompetencją, której można się nauczyć, odpoczynek jest zaś sztuką, której tajniki warto zgłębiać i trzeba doskonalić – poczytajcie Państwo, proszę! Jak zwykle też numer lipcowy zawiera teksty służące ogólnej refleksji o rozwoju indywidualnym, o rozwoju szkoły i edukacji, o metodach, których efektywność we wprowadzaniu zmian warto przemyśleć, aby móc wykorzystywać je w uczeniu i działaniu szkolnych społeczności. Dlatego mogą Państwo w numerze przeczytać o ocenianiu kształtującym jako metodzie zmieniającej relacje między uczniami a nauczycielem, styl pracy rady pedagogicznej, a w efekcie – filozofię szkolnej edukacji. Zamieszczamy również kolejne teksty, które pozwolą śledzić ważne debaty na tematy edukacyjne. Naszym celem jest, aby toczyły się na łamach miesięcznika, dlatego u nas mogą Państwo dowiedzieć się, o jakich problemach związanych ze zwiększaniem szans edukacyjnych i możliwościach – które w tym zakresie dają programy europejskie, np. Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu – dyskutowano podczas konferencji zorganizowanej przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji. U nas znajdą Państwo także kontynuację refleksji po konferencjach z serii Edukacja i wiedza organizowanych przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową – kogo chcemy w szkole kształcić – pracownika czy człowieka? Czy w edukacji najważniejsze są efekty czy przygotowanie do bycia szczęśliwym w życiu, samorealizacji, współdziałania i współodczuwania z innymi ludźmi? Relacja z III Zjazdu Akademii Zarządzania wprowadza nas natomiast w środek dyskusji na temat reformy i kolejnych planowanych zmian w systemie oświaty, dotyczących organizowania systemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Konsultacje społeczne się zakończyły, w oczekiwaniu na zmiany w przepisach prawnych prezentujemy Państwu opinie specjalistów na temat możliwych rozwiązań. Tym samym zapraszamy wszystkich zainteresowanych do udziału w toczących się dyskusjach, do dzielenia się swoimi przemyśleniami i doświadczeniami. Życzę Państwu udanych, pięknych i radosnych wakacji – mimo wszystko, na przekór przeciwnościom i wyzwaniom. Na co dzień opiekujecie się wszystkimi i wszystkim wokół. W wakacje zaopiekujcie się także sobą!
 
Anna Rękawek
 

Akcja Pomoc zalanym szkołom

Drodzy Dyrektorzy szkół i przedszkoli, drodzy Czytelnicy!
Od dwóch miesięcy Polska przeżywa dramat powodzi, która bezwzględnie niszczy wszystko, co napotka na drodze – domy, drogi, pola, zabija ludzi i zwierzęta. Niszczy ludzkie plany i nadzieje. Zalewa wszystko, także szkoły i przedszkola. W tak tragicznej dla wielu spośród naszych Czytelników sytuacji czujemy się w obowiązku włączyć się w działania niosące pomoc. Chcemy to zrobić, wykorzystując to, w czym czujemy się mocni.
A silni jesteśmy w kontaktach ze szkołami i z ich dyrektorami, na których w tej tragicznej sytuacji spadają nieprzewidziane obowiązki i odpowiedzialność. Silni też jesteśmy poprzez kontakty z instytucjami i firmami, które chcą się włączyć w działania pomocowe. Wszyscy wiemy, że jest to nasz społeczny obowiązek, powinność wywołana poczuciem współczucia i wyrazem solidarności. Chcemy te spontaniczne odruchy pomocy ukierunkować na konkretne potrzeby konkretnych szkół. Nasza akcja Pomoc zalanym szkołom prowadzona przez Wolters Kluwer Polska, głównie poprzez czasopismo „Dyrektor Szkoły” oraz jego stronę internetową www.DyrektorSzkoly.pl/pomoc, ma na celu połączenie potrzeb szkół i przedszkoli na zalanych terenach ze spontanicznym odruchem serca Darczyńców. Wspólnie z naszymi Partnerami – firmami oferującymi wyposażenie do szkół i przedszkoli, producentami środków czystości, dystrybutorami materiałów wyposażenia wnętrz i innymi, chcemy dotrzeć do najbardziej potrzebujących placówek, które wymagają wsparcia, aby umożliwić im jak najszybszy powrót do pełnienia swoich funkcji i zadań. Informacje o potrzebach zdobywane poprzez bezpośrednie kontakty z placówkami, kuratoriami i samorządami przekazujemy naszym Partnerom – firmom i instytucjom, które zgłosiły wolę pomocy w tej dramatycznej sytuacji. Umieszczamy je na stronie internetowej www.DyrektorSzkoly.pl/pomoc, tworząc Bank Potrzeb Zalanych Szkół i Przedszkoli.
Szanowni Państwo, jeśli Wasza szkoła lub przedszkole ucierpiały w wyniku fali powodziowej, zgłaszajcie do nas informacje dotyczące pomocy, jakiej potrzebujecie! Przekażcie też informację o naszej akcji innym placówkom, które takiego wsparcia potrzebują. Skontaktujemy Was z naszymi Partnerami, pomożemy w uzyskaniu pomocy rzeczowej lub pieniężnej na remont i odbudowę placówek, którymi kierujecie. Mamy świadomość, że nie zaradzimy wszystkim problemom, ale w tym trudnym dla wielu z Państwa momencie postaramy się wykorzystać wszelkie możliwości, aby udzielić wsparcia i ulżyć w borykaniu się z problemami zniszczonych sal, sprzętów, bibliotek.
Informacje o pomocy ze strony Darczyńców umieszczamy również na stronie internetowej jako formę podziękowania. Liczymy na to, że fala solidarności będzie większa niż ta, która zalała tak duże obszary.
Mimo tych dramatycznych przeżyć życzę wszystkim Czytelnikom „Dyrektora Szkoły”, aby w czasie wakacji zrealizowali swoje pragnienie słońca i relaksu oraz znaleźli spokój i odpoczynek.
 
Elżbieta Piotrowska-Albin
Wydawca ds. Oświaty Wolters Kluwer Polska
 

Polityka edukacyjna

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły

Od nadzoru po psychologię w szkole
(…)
Sens projektowanego rozporządzenia o pomocy psychologicznej wyjaśniał zebranym przedstawiciel MEN. Ideą zmiany ma być to, by ta pomoc była bliżej ucznia, bo teraz jego droga ze szkoły do poradni bywa zbyt długa. W myśl nowego rozporządzenia to dyrektor szkoły miałby decydować o dostosowaniu warunków nauczania do specjalnych potrzeb ucznia. Do pomocy w tej i innych decyzjach miałby zespół złożony z psychologa-eksperta, wychowawcy, innych nauczycieli i rodzica. Zespół pracowałby nad tym, by zdiagnozować specjalne potrzeby ucznia i opracować sposoby na ich spełnienie – a wszystko zostałoby odnotowane w Karcie potrzeb i świadczeń. W pracy z uczniami nauczycieli i psychologów mieliby wspomagać wolontariusze.
(…)

Dyskusja na temat zmian w systemie opieki psychologiczno-pedagogicznej nad dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Na konferencji podsumowującej konsultacje społeczne zmian w systemie opieki psychologiczno-pedagogicznej nad dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych proponowanych przez MEN minister Katarzyna Hall zadeklarowała, że wnioski zgłaszane przez uczestników konferencji regionalnych zostaną uwzględnione w przygotowywanym pakiecie zmian prawnych. Lada moment mają się pojawić nowe projekty rozporządzeń – przedstawimy je Państwu w sierpniowym numerze „Dyrektora Szkoły”. To bardzo ważna deklaracja pani Minister, ponieważ przy ogólnej aprobacie kierunku zmian, które mają spowodować większą efektywność pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowanej w naturalnym środowisku ucznia, bardzo burzliwie zostały przyjęte proponowane rozwiązania systemowe – opinie entuzjastyczne na ich temat przeplatały się z krytycznymi. Środowiska eksperckie zgłaszały wiele propozycji – ciekawe, które z nich zostaną uwzględnione w zapisach rozporządzeń.
Prezentujemy Państwu jedną z nich – propozycję opracowaną w maju 2010 r. przez ekspertów uczestniczących w pracach MEN (fragment większego opracowania).

Gimnazja – historia subiektywna

Przez pierwsze lata budowania gimnazjów trzymałam się blisko nich. Z wieloma współpracowałam w rozmaitych programach. I po prostu – kwitłam ze szczęścia. Bo wbrew wcześniejszym przewidywaniom rozwijały się jak burza. Okazało się, że w wielu szkołach czaili się dotąd po kątach rozmaici nauczyciele sfrustrowani ociężałością skostniałych środowisk i kolosalną „masą spoczynkową” systemu. I teraz wyczuli dla siebie szansę. Rzucili się do tworzenia nowych szkół, niepodobnych do tych, z których wyszli. Chyba najbardziej zyskała na tym porywie tak zwana prowincja (…).
 

Dyrektor zarządzający

Od dwóch entuzjastów zmiany do całej rady pedagogicznej

W świecie nieustannych zmian szkoła też musi ulegać przeobrażeniom. Inaczej nie będzie w stanie sprostać wyzwaniom stawianym jej przez otoczenie. To bezdyskusyjne i z pozoru proste stwierdzenie w praktyce już takie nie jest. Zmiana sposobu myślenia i działania nauczycieli oraz innych członków społeczności szkolnej to proces złożony, trudny i długotrwały. Jednak możliwy! W niniejszym artykule pragniemy podzielić się spostrzeżeniami i refleksjami na temat pomyślnego wdrożenia w całej szkole oceniania kształtującego (w dalszej treści zwanego OK).

Ocenianie kształtujące pedagogiczną dominantą pracy szkoły

Szkoła może nabrać przyspieszenia w doskonaleniu tylko wtedy, jeżeli świadomie włączy do tego procesu uczniów. Największe rezerwy można odnaleźć w partnerskich relacjach nauczyciela i ucznia. To założenie pozwoli na zmianę funkcjonowania modelu szkoły. Proces ten dotyczy całej społeczności szkolnej, także relacji kierownictwa i nauczycieli. Meritum nowej koncepcji szkoły jest niekończący się proces kształcenia. Wartością staje się ciągłe poszukiwanie. Tego oczekujemy od nauczycieli, tego uczymy naszych uczniów. Takiej postawy wymagają od pracowników pracodawcy. Nasza szkoła stoi przed wyzwaniem wynikającym z oczekiwań cywilizacji wiedzy.

Architekci na wakacjach, czyli wartość odjęta…

Aspekt psychologiczny w polskiej edukacji stanowi nadal przedmiot ewentualnych rozważań teoretyków akademickich, ale nie znajduje mocnego przełożenia na pomysły na oświatę. Do tego wątku ochoczo powrócę za chwilkę, a na razie nadal o wyjątkowym charakterze Summerhill – szkoły, w której pozostawia się dziecku całkowitą swobodę i podkreśla się wyraźnie założenie, że powinno się bawić tak długo, jak będzie miało na to ochotę. No pokażcie mi Państwo takie miejsce… Teraz być może wielu z nas jednak narzeka, że polskie szkoły są pełne przecież praw. Ba! Niektórzy są w stanie bronić tezy, że polscy uczniowie mają wyłącznie prawa, a żadnych obowiązków.
 

Miękka strona zarządzania

Dyrektorze, czy już zaplanowałeś swój urlop?

Nawał pracy, potrzeby innych ludzi, osiąganie wytyczonego celu czy trudne sytuacje zawodowe – to wszystko rodzi stres. Za każdym razem nasz organizm reaguje w pierwotny, alarmowy sposób, szykując nas do walki lub ucieczki. Ponieważ jednak współczesne zagrożenia towarzyszą nam na co dzień, układ nerwowy nie pozwala nam powrócić do stanu spoczynku. Zamiast walczyć lub uciekać, przeżywamy wszystko „na siedząco”. Ta trwająca przez cały rok szkolny batalia „o przeżycie”, ten stan najwyższego pogotowia utrzymujący się w naszym organizmie, powoduje ogromne obciążenie psychiczne i fizyczne. Nierozładowane napięcie da Ci się wcześniej czy później we znaki. Zamiast dzięki silnej woli wykrzesywać z siebie ostatki sił, przyjrzyj się, jakie spustoszenia poczynił stres w Twoim ciele i w Twej duszy, i zacznij od dzisiaj pielęgnować w sobie „biologiczne lenistwo”. Dlatego potrzebny jest Ci urlop!
 

Edukacja na świecie

Społeczne i emocjonalne aspekty uczenia się (SEAL) w angielskiej rzeczywistości szkolnej

Społeczne i emocjonalne umiejętności są niezbędne dla tych wszystkich, którzy uczą się i pracują w szkołach. Dotyczy to wszystkich uczniów i ich rodziców oraz pracowników szkół. I tak oto programy rozwijające te umiejętności zostały wdrożone do angielskiego systemu nauczania. Wyniki badań są przekonujące. Dobrze zaprojektowane programy rozwijające umiejętności społeczne i emocjonalne mogą prowadzić do korzyści, które są absolutnie kluczowe dla celów wszystkich szkół (…).
 

Uwarunkowania prawne

PO POWODZI

Prawdopodobnie przez całe lato w wielu szkołach będzie trwało usuwanie skutków powodzi, aby mogły one przyjąć uczniów we wrześniu. Zniszczenia popowodziowe są bardzo różne, trwa szacowanie szkód materialnych, od tego zależy wysokość udzielanego wsparcia. Szkoły i placówki ubezpieczone otrzymują kwoty wynikające z ubezpieczenia, do tego mogą liczyć na pomoc rządową, gminy przeznaczają środki własne na likwidację szkód popowodziowych. Szkoły zbierają też pieniądze na własną rękę, korzystając z możliwości stowarzyszeń, jakie przy nich funkcjonują, organizując kwesty i koncerty. Myślą też o przyszłości – o zabezpieczeniach przed kolejnymi tego typu zdarzeniami. Na to przyjdzie jeszcze pora. Na pewno dużo dłużej niż usuwanie szkód materialnych będzie trwało usuwanie traumy, jaką była powódź dla ludzi nią dotkniętych. Są to zaś całe rodziny, lokalne społeczności, w tym uczniowie i nauczyciele. O tym będziemy mówili w kolejnych numerach „Dyrektora Szkoły”.
Wiele osób, organizacji i instytucji stara się pomóc. Poniżej [w lipcowym numerze „Dyrektora Szkoły”] znajdą Państwo zestawienie narzędzi prawnych, które mogą być użyteczne w radzeniu sobie z tą kryzysową sytuacją.
 

Pracownia pedagogiczna

Pierwsza odsłona cyklu Gra w klasy kreatywności – czyli, gdy możliwe staje się możliwe…

Przedstawioną tu opowieść o kreatywności najlepiej ilustrują dwa cytaty: to słowa słynnego filozofa francuskiego Rene Descares’a cogito ergo sum (Myślę, więc jestem) i słowa specjalisty od pomysłowości Edwarda de Bono, który powiedział ago ergo erigo (Działam, więc tworzę). Współczesny przedstawiciel kadry zarządzającej w oświacie jest przedstawicielem grupy, od której wymaga się raczej skutecznego, efektywnego działania, a nie postawy kontemplatywnej wycofanej ze zgiełku życia czy tego szczególnego rumoru cechującego placówki oświatowe. Z tego też względu wymóg kreatywności stawiany jest często jako konieczny element kompetencji osób powołanych do zarządzania organizacjami uczącymi się i nauczającymi. Zachęcamy zatem do wspólnego przemyślenia sugestywnego wzoru kreującego dyrektora szkoły na „menedżera pomysłów”.
 

Debaty

O zwiększaniu szans edukacyjnych

Stan świadomości naszego społeczeństwa w zakresie niepełnosprawności jest bardzo niski, a poglądy na niepełnosprawność konserwatywne(…). Na wsi niepełnosprawne dziecko to wstyd. To myślenie nie omija także ludzi wykształconych: dyrektor technikum powiedział niepełnosprawnemu chłopcu: Jak wyglądałaby nasza szkoła, gdybyś był jej uczniem?
 

Forum "Dyrektora Szkoły"

Być szczęśliwym w szkole

Zaproszenie na konferencję z serii Edukacja i wiedza organizowaną przez IBnGR w ramach projektu Foresight Pomorze 2030 potraktowałam (…) jak swoiste wyzwanie. Oto może nadszedł czas zmierzyć się z zagadnieniem pozornie prostym, ale przy bliższym oglądzie jednak bardzo zawiłym – że edukacja jest częścią gospodarki, prawa ekonomii też jej dotyczą, uczeń to przyszły pracownik, nauczyciel – to pracownik obecny, a rodzice (i uczniowie poniekąd też) – to klienci oczekujący od szkoły profesjonalnych usług. O tempora, o mores… – ciśnie się na usta normalnemu człowiekowi.
 

Spis treści

Od Redakcji
Drodzy Czytelnicy!
Anna Rękawek ...........................................................................1

Akcja
Pomoc zalanym szkołom
Elżbieta Piotrowska-Albin ........................................................1

Polityka edukacyjna
III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły
Od nadzoru po psychologię w szkole
Anna Sobala-Zbroszczyk ..........................................................5

Dyskusja na temat zmian w systemie opieki
psychologiczno-pedagogicznej nad dziećmi
o specjalnych potrzebach edukacyjnych .....................................8

Gimnazja – historia subiektywna
Lucyna Bojarska ......................................................................13

Dyrektor zarządzający
Od dwóch entuzjastów zmiany
do całej rady pedagogicznej
Danuta Elsner, Aleksandra Kozioł ........................................18

Ocenianie kształtujące pedagogiczną
dominantą pracy szkoły
Wojciech Turewicz ...................................................................20

Architekci na wakacjach,
czyli wartość odjęta…
Maciej Osuch ............................................................................23

Akademia Zarządzania
Stres, czyli jak ujarzmić wroga
Joanna Żukowska ...................................................................... I

Konkurs
OSOBOWOŚĆ POLSKIEJ EDUKACJI ...................................29

Miękka strona zarządzania
Dyrektorze, czy już zaplanowałeś swój urlop?
Ewa Maksymowska, Dorota Ziółkowska-Maciaszek ...............................................36

Edukacja na Świecie
Społeczne i emocjonalne aspekty uczenia się (SEAL)
w angielskiej rzeczywistości szkolnej
Marta Weimann .......................................................................41

Uwarunkowania prawne
PO POWODZI ...........................................................................44

Kalendarium zmian prawnych ..................................................48

Pracownia pedagogiczna
Pierwsza odsłona cyklu Gra w klasy
kreatywności – czyli, gdy możliwe staje się możliwe…
Mariusz Malinowski ................................................................50

Debaty
O zwiększaniu szans edukacyjnych
Janina Zawadowska ................................................................53

Forum „Dyrektora Szkoły”
Być szczęśliwym w szkole
Anna Sobala-Zbroszczyk ........................................................54